bel_antre
ekriven../../lektiaprann
Frantz WainwrightKiki Wainwright

Ak Michel-Ange Hyppolite



Kiki demontre talan atis li depi tikatkat

Frantz Wainwright , tout mounn konnen sou non Kiki Wainwright, ft Ptoprens Ayiti nan ane 1937. Kiki te f klas prim li ak segond li Ayiti nan «Institution St. Louis de Gonzague» ak nan «Collge Dvieux» . Kiki te etidye nan "Borough of Manhattan Community College" ak nan "City College fo New York" , kote li te mare youn "Associate degree nan Business Management". L li te rive Florida, li te enskri li nan "Florida International University" , kote li te soti ak youn bakaloreya nan travay sosyal.

Kiki Wainwright te f lontan ap travay nan divizyon delenkans timounn pou leta Florida, men jounen jodi a, li pran retrt li. Sepandan, li toujou kontinye f mizik ak teyat . Depi Kiki tou piti, nan « St. Louis de Gonzague» Ptoprens, li te nan koral. Se depi l sa a tou li te kmanse chante . Nan epk sa a li kab te gen nef an. Nan nevym prim (katriym ane fondamantal jounen jodi a) li te kmanse f mizik nan fanfa Senlui a. Km li te rive nan pratik an reta de(2) fwa, fr yo te di-l : li pa bezwen tounen ank.

Kalite desizyon konsa gen pouvwa deranje lavi youn timounn. Sa ka menm anpeche timounn lan dekouvri talan kache li genyen anndan li. Km l youn mounn gen don pou youn aktivite anyen pakab rete li sou sou wout li, rive nan klas reto, Kiki te kmanse ap pran leson pyano klasik kay youn mizisyen fanm yo te rele Alice Ftire. Apre youn ane nan leson pyano a, Kiki te kmanse ap konpoze mso mizik. Se depi l sa a tou Kiki santi li genyen don pou mizik. Men te genyen sikonstans, nan lavi li, ki te vin fse li abandone oryantasyon mizik klasik ki te kmanse ap louvri bl sou chemen lavi mizisyen li.

Nan lane 1960 yo, Kiki Wainwright te kolabore, km konpozitè, ak gwoup mizik ki te rele « Les Shleu-Shleu » a, kote li kite, pou letnite, mosi mizik kou : «Hati mon pays », «Baiser d'adieu», «Hati terre de soleil»», eksetera, ki rantre nan kategori mizik klasik ayisyen, paske depi ou ap tande yo, yo gen pouvwa transpte ou lwen nan lavi ou jouk ou frisonnen. Se ak kalite tks sa yo Kiki Wainwright te simen lajwa nan k anpil mounn nan epk la epi li kontinye ap klewonnen lajwa nan lespri yo, paske kalite tks sa yo imtl. Se sa tou ki rele svi ak youn nanm powetik, youn nanm atistik pou kreye mvy nan lavi youn lekt osnon youn melomn depandan mwayen atis la itilize pou li pase mesaj li yo.

Kiki te manm K Simid pandan youn ti bout tan. Li te fonde ansanm ak Viviane Dennerville Pluviose, twoup dans Balenndjo, kote li te dans ak koregraf. Kiki te manm gwoup vokal "The Haitian Bells", ki te pibliye youn plak nan lanne 1973, kote Kiki te gen de(2) mizik chaje siks Sverine ak Agwe.An gwo, lavi atistik Kiki se teyat, pwezi, mizik epi dans. Rive nan Sosyete Koukouy, se te menmman paryman. Kiki Wainwright se manm Sosyete Koukouy depi nan ane 1979 jouk jounnen jodi a.

Kiki Wainwrihgt nan aktivite pwezi

Kiki Wainwright kmanse ekri pwezi apatide 13 an. Apre lanm manman li, l li te gen 12 an konsa, pt sansiblite Kiki te louvri pi laj toujou. Konsa, tout sistm sans li yo te pare pou yo kapte tout gam estimilis ki te nan anviwonnman li, pou fme karakt li epi agrandi sous kreyativite li nan domn mizik, pwezi ak dans. Km Kiki te youn grennponmennen, nan jennaj li, bann madigra se te li, rara se te li, dans lwa se te li. Tout kontak sa yo te pmt li w epi tande anpil koze ki te vin pran ch nan travay pwezi li. Se sa tou ki lakz li ekri anpil sou sitiyasyon li te viv l li te tikatkat.Laprv nan liv li yo, nou jwenn tks sou mounn fou nou yo, tks sou fm jwt wonn , sote kd , monte grandou avk kap, tks sou bwatchenn, jwt mab elatriye.

Vizyon Kiki Sou Pwezi

Pou Kiki aksyon ekri pwezi se anvantou oun angajman ekriven an pran pou li brase lide sou reyalite sosyal ekonomik ak politik nan anviwonnman li ap viv la. Sepandan, pwezi a pa dwe tonbe nan nivo deklamasyon oubyen eslongan ki ap mennen li nan kategori diskou politik. Fk pwezi a gen bl imaj, men sa pa vle di san bl imaj li sispann bl. Dapr Kiki, plis sansiblite youn mounn aktif, se plis li kab f pwezi. L nou ap ekri pwezi se tout sans nou yo ki an evy. Anft,l nou ap ekri dapr Kiki toujou se kmsi nou genyen youn nivo sansiblite ki ale pi lwen pase psepsyon tout lt mounn yo. Pwezi se pa senpman angajman politik. L nou ap ekri pwezi nou kab mete angajman nou sou pant lanmou. Youn lanmou ekriven an ka devlope pou ede bati youn lavi miy.

Se langay lanmou sa a nou jwenn nan youn tks Kiki Wainwright ki rele Pitit Gason Mwen anndan liv li a ki rele : Nan Tan Malouk ( 2003, p. 136 - 137). Kiki Wainwright renmen pwezi ki kab f mounn ri. Li di nou tou,li pa gen okenn pwoblm ak youn pwezi sireyalis; daprè kiki, klkeswa fm ekriven an vle bay pwezi li a, tks la dwe rete makonnen ak reyalite li ap viv yo.

Fonksyon ekri pwezi nan youn sosyete

L nou te mande Kiki Wainwright ki fonksyon ekri pwezi ka jwe nan youn sosyete, li te reponn : "Km powt, mwen ft pou mwen adrese pwoblm sosyal ekononmik ak politik yo. Mwen ft pou mwen veyikile panse mwen sou eta sosyete mwen ap viv la. Si mwen pakab f ou kriye, si mwen pakab f san ou bouyi tou, mwen pa bezwen ekri pwezi, paske pwezi a ft pou li montre youn etadam epi pou li kreye youn etadam. Mwen w youn pwezi ki dwe demontre sosyete a sa ki bon pou li adopte, tankou linyon, lanmou, lasajs, lapasyans ak rezistans devan sitiyasyon malouk. Sosyete a bezwen pwezi pou mete youn balans nan lavi chak jou a. San pwezi pa gen lespwa. San pwezi pa gen lavi."

Estil Pwezi Kiki Wainwright

Kmant nou pral li sou estil pwezi Kiki Wainwright la soti nan Jounal Kreyl Ayisyen premye janvye 2004, volim 2 # 2,"sou granchemensavwa a entnt", selon pawl Michel-Ange Hyppolite, Kaptenn Koukourouj, te ekri sou liv Kiki Wainwright la ki rele : Nan Tan Malou.



Nan tks pwezi Kiki yo teknik fantezi a se awm pou lespri nou. Nou jwenn fantezi nan anpil tks anndan Nan Tan Malouk( 2003). Kiki kmanse itilize teknik fantezi a depi nan piblikasyon Zepon File. Soti nan paj 19 Zepon File ak youn tks kou "Ochan Pou Magi", rantre nan paj 42 Zepon File ak youn tks kou "Litani Tilina" kote menm tit tks la se lt kou a,i,l,n,ak t ki ap f lago pou amonize son kou Litani Tilina nan zry nou, Kiki montre nou li gen anpil ladrs nan manyen teknik fantezi a. Si nou vle konnen pi plis toujou sou teknik fantezi a ak sou kk lt demach teyorik nan pwezi kreyl Ayiti a nou kab li Listwa Pwezi Kreyl Ayiti, Educa Vision (2000) paj 235-245 ak Michel-Ange Hyppolite. Kanta [pou estil] imajis la, genyen moman anndan "Nan Tan Malouk" kote powt la kite van imajinasyon li pwonmnen ak je li nan siyon imaj soly ki ap neye. Ann li:

"Soly ap neye nan gwo ble pandan l'ap pann tt li nan fetay lanm Tigout pa tigout dek a vin andy Mounn ap tuipe lavi Lavi ap ponn rv Twaka rv pa janm tm" Nan Tan Malouk p. 163

Lt remak nou f anndan Nan Tan Malouk, ske Frantz "Kiki" Waiwright, ki te konn kenbe plim powt li senpman pou li batay pou chanjman sosyal, vin deside pale langay afeksyon tout kretyenvivan genyen natirlman anndan yo a. Jenneralman, pa gen anpil nan powt kreyl yo ki bay plim yo chans pou yo f langay santiman entim yo on. Anndan Nan Tan Malouk, Kiki f youn ef pou li kite afeksyon ki nan k li pale pou mounn li renmen. Se sa nou remake nan tks kou: Chtout Mwen (p. 100), Isa ( p. 116) San ou ( p.159) Pitit Gason Mwen ( p.136)

"Pitit gason mwen zantray mwen zanmi mwen Byen konte malkalkile Reyalite ou tounen kochma Ki fmen nan dimansyon kat miray lespri-w" Nan Tan Malouk p. 136

Powt kreyl yo paweze manman yo, madanm yo, men mwen poko jwenn sila yo ki bay pitit gason yo youn plas nan pwezi yo. Anndan Nan Tan Malouk nou kmanse ap dekouvri youn lt Kiki, paske Kiki ki toujou ap defann peyi li a, Kiki ki toujou ap goumen pou byennt kretyenvivan ki nan soufrans yo, vin montre nou li konn renmen tou . Se ak kalite mesaj afektif kou sa nou jwenn anndan tks ki rele "Pitit Gason mwen an" nou pral ankouraje lekt nou yo li pwezi kreyl nonslman pou yo pale politik, men tou pou yo deplwaye tandrs yo, pasyon yo chagren yo. L nou rantre angajman siko-afektif nou nan liypwezi kreyl yo, nou louvri lavwa pou pwezi kreyl jwe youn wl esansyl nan devlopman nou km mounn, paske menm jan nou konn batay la se konsa tou nou konn renmen. Nou bezwen byennt materyl ak afeksyon pou nou akonpli tout fonksyon vital nou yo lajmanlaj nan dimansyon mounn nou.

Piblikasyon Kiki Wainwright

Kiki Wainwright pibliye liv pwezi, plak ki gen mizik, ak liv istwakont.

Pwezi Pikliz (1988) Les sentiers de l'aube (1993) Zepon File ( 1994) Istwakont Bonifas ak Malefis (1999) Nan tan malouk ( 2003) Plak mizik ak sidi Tap-Tap ( 1981) Rozo ( 1986) Rara liberasyon ( 1997)

Lz nan travay Kiki Wainwright


OCHAN POU MAGI
Zepon file(1994) p.19

Yon ti boujon ki t'ap pse 
Pa t'ka ret tann soly leve . 
Lawouze pran devan 
Pouse-l monte 
Yon ti boujon ki t'ap fleri
Te gentan tounen fl
Nan douvan pot mt jaden 
Anvan soly part
Van pote-l ale
Bl fl pa rete
Pasyon pouse boujon 	 
Boujon pete f fl 	  	  
Fl fennen tonbe, 		  
Rv donnen pasyon   
Pasyon tounen fos 	 
Fs kenbe lavi 	   
Fl pa viv san soly . 	 
Se rev ki rete.


PAPIYON NAN TOUBIYON
Nan Tan Malouk(2003) pp.42-43

Syl ble kou digo te layite-l ko-l sou vil la. Soly cho kou dife te plante drt nan mitan mache-a. youn ti van dous ki sot nan Sid, vin anchatpent f ti kars pou pye seriz ki t'ap fleri. Youn papiyon tout koul vin poze tou dousman sou youri bl fl choublak wouj, epi l'ap f bobo pou li. Ti van an pwonntennen karese tout pye bwa ak tout fl. L'ap chante youn melodi lanmou dous. Fy yo balanse yaya, fl yo debouche pafen yo, lanati kontan.

Sanzatann, syl fmen pot li. Youn nuaj gri ki t'ap f santinl byen lwen, vin bouche je soly. Van Node yo pa t'envite, rantre nan won atoutfs, l'ap gwonde tankou vwa dyab ki fk sot nan lanf. Li kontre ak van nan Sid nan kafou mache-a. Sa w'tande a, de van yo mare batay. Machann kouri. Bak chavire. Chen jape. Ti papiyon ki te sou fl choublak la balanse agoch, li balanse adwat ak fl-a, men li kenbe rem. De van yo tonbe vire. Yo vire kou toupi. Yo vire, yo vire, yo vire. Van Node ap kouri dy van nan Sid, li pa ka kenbe-l. Andire yo f youn sl.Yo kouri bo isit. Yo kouri bo lotbo. Fap! Yo pase pran ti papiyon an. Yo vire ak li. Yo monte , yo desann, yo kouri ak li. Ti papiyon an vle chape poul li, men toubiyon an pi fo. Van nan Sid konprann jwt la.Sa pa f-l plezi ditou. Li pa kontan sa van Node ap f-a. Li vle soti nan pyj sa-a men l'poko kapab. Toubiyon an leve pousy chak kote l'pase. Li leve papye. Li leve chapo. Li leve cheve patche ansanm ak perik pote ale. Li leve ata fy tol sou do kay. Adye! Mounn ki t'ap pase, mache do ba pou van pa bwote yo. Pousy rantre nan twou nen, nan twou zory, nan je, nan bouch. Men, mounn yo pa wete je yo sou toubiyon an, y'ap gade, yo pa ka f anyen, y'ap suiv, y'ap tann pou w kijan sa pral fini.

Vap! toubiyon an vin pdi fos afos van yo goumen. Van Node ki w li pa ka jwenn bout van nan Sid, pou l'ta f youn fen ak li san l'pa f youn masak, li blije deplase, l'ale. Men toutmounn konnen nenpot l li ka retounen, paske se pa premye fwa batay sa-a ft. Se malpouwont van Node ye.

Pandan tout moun t'ap diskite sou sa ki sot pase-a, yo w ti papiyon an ki sot depi anl li tonbe at san f bwi. Li bat ti ko li podyab. Zl li te chifonnen men yo pa t'rache. Li pa t'mouri, se soule li te soule anba sekous toubiyon an. Li gentan chape anba lanmo. Chak van f wout pa yo, ti papiyon an tou. L'al poze sou youn fl, epi sou youn lot, epi sou youn lot. Van nan Sid reprann wout li, li reprann lanmou-l ak lanati. Machann yo retounen nan koms yo. Chen sispann jape. Villa vin gen kalmi. Syl la reprann koul-l.




designed by E. Etienne --- copyright 2008 | REKA| all rights reserved