| Service d'Information du Centre de Recherche et d'Action pour le Developpement |
| ||||||||||||||||||
|
SENPOZYÒM FEDERASYON MONDYAL KILTI KREYÒL Nan okazyon Jounen Entènasyonal Kreyòl 28 oktòb, Federasyon Mondyal Kilti Kreyòl òganize premye senpozyòm entènasyonal li 27 oktòb nan Dominik, yon ti zile nan Karayib la. Desizyon pou òganize woumble sa a, te sòti nan rankont lansman federasyon an ki te fèt nan Dominik. Nan rankont sa a, plizyè asosyasyon, enstitisyon, medya ak pèsonalite Dominik, Matinik ak Gwadloup te siyen "Deklarasyon Wozo", ki pote non kapital zile Dominik. Deklarasyon an fè konnen Fédérasyon Kreyòl Toutwonnlatè gen pou "defann lang ak kilti kreyòl nan lekòl, radyo, televizyon, jounal, administrasyon, etsetera". ___________________ FEDERASYON KWEYOL ENTENASYONNAL DE MO KAT PAWOL POU WEFLECHI Gregory Rabess 1. YON TI VIZE Papye katjil sa la vle èsplitje listwè, misyon, objèktif, aktivite, lajan e zafè legal Federasyon a, ki sa ki ka fèt won latè ki ka apiye si sitiwasyon nou kon peyi pòv, peyi kweyòl. (suit) | ||||||||||||||||||
DEKLAWASYON WOZO
LANSMAN FEDERASYON KILTI KWEYOL TOUWONLATE
27 OKTOB 1999
Swit weyinyon li 12 jwiye 1999, ogannizasyon ki sanblé a Wozo, Donmnik mekwedi li 27 oktob 1999 adopte kweyasyon ofisyel di Fédérasyon Kwéyòl Touwonlatè. Le peyi manm se Ayiti, Matnik, Gwadloup, Giyann, Sent Lisi, Lwizyann, Il Moris, Sechel, Weyinyon, Domnik.
Pou vanse Federasyon a, asanble la deside an mannye younannim le pwen swivan:
Chak peyi ke kweye yon seksyon Federasyon a. Chak seksyon ke ni pwop stwikti a-y, stati e ke angaje yo pou fe on deklawasyon legal..
Chak seksyon ke eseye sanble moun e assosyanyon an pwop peyi-a yo.
Chak peyi pwezan nonme de wepwezantan pou fe pati di Diwektwa Federsayon la. Nou wezeve de plas pou chak peyi absan.
Diwekta la ke jwenn li 28 Avwi 2000 adopte stati di Federasyon la..
Diwektwa ke ni devlope stati Federasyon a., devlope lide pou finanse Federasyon a, kweye nichtwel, let enfonmasyon, enmisyon radyo anlyannaj.
Federasyon ke weseve on stati obsevate pou peyi non-kweyopal pa egzanp Kiba, Sen Toma, Venezwel.
Fet li 27 0ktob 1999, Roseau, Dominica.
Ogannizasyon wepwezante:
Konmite Pou Etid Kweyol (KEK), Dominica
Dominica Festivals Commission (DFC) Domininca
Movement for Cultural Awareness(MCA) Dominica
Asosyasyon Wopso, Guadeloupe
Asosasyon Milfle, Guadeloupe
GEREC, Universite Antilles-Guyane, Martinique
CMAC, Martinique
ACCC, Martinique
SPAT, Dominica
DBS Radio, Dominica
Kairi FM, Dominica
Ministry of Education, Dominica
National Development Corporation, Dominica.
THE ROSEAU DECLARATION ON THE LAUNCHING OF
THE INTERNATIONAL FEDERATION OF CREOLE CULTURES
OCTOBER 27TH,1999
Following the meeting of July 12th 1999, the organizations which met in Roseau, Dominica adopted officially the extablishment of the International Federation of Creole Cultures. The country members of the Federation are Haiti, Martinique, Guadeloupe, French Guyana, St.Lucia, the State of Louisiana, Mauritius, Sechelles, Reunion, and Dominica.
To advance the Federation, the meeting unanimously decided the following:
Each country will create a section of the Federation with its own internal structure and statutes and will commit itself to be legally registered.
Each section will bring together associations and individuals in the country it serves.
Each country present nominated two members to the Board of Directors of the Federation. Two places each were reserved for the countries absent from the meeting.
The Board of Directors will meet on April 28th,2000, to adopt the statutes of the Federation
The Board of Directors will develop the Statutes of the Federation, develop proposals for financing the Federation, create a website for the Federation, develop a newsletter and monthly radio link-ups
The Federation provide observer status for non-kweyol countries but which have kweyol diaspora for example Cuba, St.Thomas, Venezuela.
Made this day the 27th October 1999.
Organizations present at the Roseau Meeting include:
Konmite Pou Etid Kweyol (KEK), Dominica
Dominica Festivals Commission (DFC) Domininca
Movement for Cultural Awareness(MCA) Dominica
Asosyasyon Wopso, Guadeloupe
Asosasyon Milfle, Guadeloupe
GEREC, Universite Antilles-Guyane, Martinique
CMAC, Martinique
ACCC, Martinique
SPAT, Dominica
DBS Radio, Dominica
Kairi FM, Dominica
Ministry of Education, Dominica
National Development Corporation, Dominica.
FEDERASYON KWEYOL ENTENASYONNAL
DE MO KAT PAWOL POU WEFLECHI
Gregory Rabess
1. YON TI VIZE
Papye katjil sa la vle èsplitje listwè, misyon, objèktif, aktivite, lajan e zafè legal Federasyon a, ki sa ki ka fèt won latè ki ka apiye si sitiwasyon nou kon peyi pòv, peyi kweyòl.
2.1 SITIWASYON LATE A
An menm tan, globalizasyon ka pwezante nou epi posibilite a pou konminike pli eze, pli fasil epi yonn e lòt, pou voye moute lantewe nou, kilti nou epi pou plase kilti nou asou nivo entènasyonal. Mizik kweyòl, mizik zouk, mizik kadans pa egzanp, ka moutjwe nou yon mannyè nou pe janbe baykad langaj, mannyè nou pe wantwe an laplas (mawche) entènasyonnal epi wanmase de twa bennefis pou lez awtis nou a. Federasyon a nou ka pwopoze a ke bati anlè sa epi fè menm bagay epi dòt eleman kilti kweyòl
Jòdi jou, nou ka wè de nouvo gwoup peyi, de kwèy peyi pwisan kon NAFTA, Lewòp, Le Peyi Pasifik. Se peyi a ka vini ansanm pou twouve dez avantaj ekononmik e politik. Le peyi kweyopal ni pou vini ansanm pou pouse douvan lantewe nou.
(Yon bagay pou òbsòve: Nou ka sèvi òtograf ayiti pou lèt e)
2.2 LATE KWEYOL
Melanj sa la ni dez avantaj pou Federasyon a. Pou sa Federasyon a vle ewisi fè an gwan mizi. Yon bagay nou ni pou diskite pli se la patisipasyon peyi Afwik kon Kongo.
2.3 KEYOLITE
Kweyòlite se yon bagay ki mewite pli diskisyon e pou sa, nou bouzwen la patisipasyon di Ayiti, Matnik, Gwadloupe e Sent Lisi.
2.4 LYEN, KONTAK, WELASYON
Mizik kweyòl ka jwe yon bon pa pou sanble pèp nou. Mizik kweyòl se pitèt li bagay la ki pli enpòtan pou fè flanm kweyòl la diwe epi janbe se bayè konminikasyon anpami se peyi nou a. Pa mizik anwegistwe epi vizit òkès, mizisyen, moun an se difewan peyi a wive konnet ki I ni dòt peyi, dòt moun kon yo ki ni menm lanng la, menmm mizik la, menm kilti a.
Pandan se denye lanne a, sèvis bato ant Gwadloup, Donmnik, Matnik, Sent Lisi vini pli mèyè epi sa penmèt pli mouvman moun anpami se ti peyi sa la. Me zafè viza a ka fè y difisil pou moun Donmnik, Sent Lisi ale Gwadloup e Matnik kon yo le.
2.5 DEVLOPMAN POU NOTE
An Donmnik, yo lanse Fèstival Mizik Kweyòl A Tout Late an 1997. Fèstival sa la se yonn se fèt mizik la ki pli gwan an peyi kweyòl. Festival la ja potjiwe chans pou etabli kontak ki te pèd, pou twavay ansanm asou difewan pwoje pis i mennen ansanm mizisyen, boug savan, moun ka fouye-chache, twavayè langaj, militan langaj. I ni dot festival ki ka fèt a nivo vilaj, komin an se peyi nou a pa ègzanp, Fèstival Kreòl an Sechèl, Fèstival Gwo Ka an Gwadloup, Simenn Kweyòl an Donmnik epi Sent Lisi.
Mizik kweyòl ja fè non yo an wejyon a epi pli lwen ankò. Mizik kweyòl ka wantwe adan gwan kouwan mizik. Aktivite kon MIDEM ka pòte chans pou pou mizisyen kweyòl.
I ni dòt activite ki ka sanble se peyi kweyòl la pa ègzanmp yon Wezo Rayo Kominote ki sèti fini fèt.
Desizyon a pou kweye yon Federasyon Kweyòl se yon fason pou wikonnet tout se devlòpman sa la epi pou kontine bati asou sa. Federasyon a ka wepwezante vòlonte pèp nou pou devlope de lyen pli fò, pli fon, pou kolabore asou difewan pwoje, pou mete moun an kontak epi moun, tout sa pou leve anlè idantite e heritaj kweyòl nou a, pou twouve bennefis ekonomik hòd twavay nou ansanm
3. FEDERASYON KWEYOL ENTENASYONNAL
3.1 PWENSIP FONDAL NATAL
Federasyon a se pa yon federasyon ekononmik an sans la nou konnèt la. Me kanmenm, fo i ni tjèk nivo di koperasyon ekononmik posib pa ègzanmp, chache lajan pou envèsti, devlopman endoustwi mizik, endoustwi kiltirèl.
Federasyon a se yon federasyon kiltirèl ki ka sanble se peyi a won zafè kiltirèl.
Federasyon a se yon oganizasyon spèsyal, legal, ki ka fonksyonnen an chak se peyi a ki manm federasyon a.
I ke ni yon syèj pou federasyon adan yonn se peyi a.
Federasyon se yon ògannizasyon ki ni manm, manm kon ògannizasyon gouvèlman, ògannizasyon ki ka twavay asou kweyòl, asosiyasyon kiltirèl, awtis, ajans piblik, ajans prive, ajans endikasyon, ajans ki ki fouye chache, ONG epi dòt ankò.
Federasyon a ke eseye vini manm ògannizasyon wejyonnal epi entènasyonnal e ke detèwmine ki ògannizasyon ki sa ni yon welasyon epi Federasyon a.
Federasyon a pe ke wanplase ògannizasyon ki ka ègziste. I pe ke pwan twavay la yo ka fè an lanmen yo me i ke sipòte twavay la ki kan pwon plas an se peyi a. Federasyon ke fè y pli eze pou fè de pwoje, mete yon chantye an plas la nou ke fè pwoje.
Anlè se pwensip sa a, nou ka pwopoze yon misyon pou Federasyon a, sa nou vle fè an gwan mizi epi touswit, difewan proje nou pe fè an Federasyon a.
3.2 MISYON FEDERASYON A
Pwensipal lofis federasyon a ke an Donmnik me i ke ni lofis e pwenn depa an dòt peyi kweyòl konm I fò.
3.3 KI SA NOU VLE FE (AN GWAN MIZI)
3.4. KI SA NOU LE FE APWEZAN
LANNG KWEYOL
Politik Lanng
Kweyòl an Lekòl
Standadizasyon Lanng Kweyòl
MIZIK KWEYOL
LIV KWEYOL
ATISANA/POTWE
HAD/LENJ KWEYOL
MANJE KWEYOL
WIMED KWEYOL
KONTAK ANT MOUN
MEDYA
DANS/TEYAT
DEVLOPMAN OGANNIZASYON
3.5 STRIKTI FEDERASYON A
3.5.1 FONKSYON
Federasyon se yon ògannizasyon ki ka ankouwaje bagay fèt, ki ka sipòte sa ki ka fèt, ka mete moun an kontak èvè yonn e lòt, ògannizasyon an kontak èvè yonn e lòt. Se yon ògannizasyon ki ka ede bagay fèt, ede bagay ki ka fèt deja epi ba yo pli fòs. I ke devlope pwoje pa kò y menm tanzantan. I k'ay sèvi kon yon ògannizasyon entènasyonnal pou pataje enfòmansyon anpami peyi kweyòl. I ke eseye vini manm ògannizasyon entènasyonnal kon nasyon zyouni, UNESCO e Frankofoni. I ke ba yon stanp ofisyel pou bagay ki ka fèt, ògannizasyon, awtis. I ke ankouwaje vizit e kontak anpanmi moun e ogannizasyon. I ke ede bayè politik e bourokratik.
3.5.2. STRIKTI OGANNIZASYON/ MANAJMAN
Federasyon k'ay eytabli lofis wejyonnal pou manaje aktivite an wejyon spesifik pa egzanmp yonn an Etazini, yonn en wejyon endyen, yonn an Fwans pou Lewop. Syej la sa sevi kon yon lofis wejyonnal ppou krayib la e Lanmerik Latin.
Chak peyi k'ay ni yon moun wesponsab pou pwoje an peyi a epi tjenn kontak eve syej la. I k'ay ni difewan konmite pou twavay si pwoje spesifik.
Nou ka pwopoze Donmnik pou mete syej la pas I an mitan chenn zil antiy la, I ni yon sytenm konminikasyon ki yonn se meye a won late a, e I ja ni yon sipo manajman/administratif hod DFC/NDC.
An koumansman period Federasyon a, DFC sa sevi kon syej la me yo ke ni pou anploye yonn de moun pou ni weskonsabilite pou safe federasyon a.
3.5.3. FINANS/LAJAN
4. LANSE FEDERSAYON A
DEKLAWASYON WOZO (THE DECLARATION OF ROSEAU)
FEDERASYON KILTI KWEYOL TOUTWONLATE
(FEDERATION OF CREOLE CULTURES)
Ogannizasyon ki sanblé Donmnik lendi li 12 jwiyé désidé mété doubout yon Fédérasyon Kwéyòl Toutwonlatè.Fédérasyon sa la ni pou défann lanng èk kilti kwéyòl adan lékòl, radyo, télévizyon, jounal, administrasyon ètsètèra.
Chak péyi ké ògannizé yon wéyinyon èvèk moun épi asosiasyon ki ka goumen pou défann kwéyòl pou èsplitjé sé òbjèktif Fédérasyon a é pwan désizyon ki nésésè.
I ni dé chimen pou swiv sikti Fédérasyon a:
Chak péyi ké mété doubout on sèksyon Fédérasyon a ki ka sanblé tout ògannizasyon ki ka défann kilti kwéyòl
Népòt ki moun oben ògannizasyon pé adéré diwèktiman adan sikti ki ka Fédéwé la.
Nou désidé kwéyé yon nichtwèl (website) pou Fédérasyon Kwéyòl Toutwonlatè an péyi Donmnik é sa ké pèmèt nou kontiné diskisyon a avan wéyinyon li 27 òktòb.
Nou ké pé kwéyé yon jounal an kwéyòl ki ké sanblé artik, enfo ki chak peyi kwéyòl ké voyé.
Chak ògannizasyon lokal ké pousé gouvèlman a yo pou sipòté kwéyasyon fédérasyon Kwéyòl Toutwonlatè.
Nou ni pou wéyini kò nou li 27 òktòb 1999 pou défini sikti é dòt détay Federasyon a.
Fèt Wozo li 12 jwiyé 1999.
DEKLAWASYON WOZO (THE DECLARATION OF ROSEAU)
FEDERASYON KILTI KWEYOL TOUTWONLATE
(FEDERATION OF CREOLE CULTURES)
The Organizations from Dominica, Martinique and Guadeloupe which met in Roseau Monday 12th July decided to establish a World Federation of Creole Cultures.
This Federation will promote the kweyol language and culture in schools, on radio, television, the press, in administration etc.
Each country will organize a meeting of individuals and associations working to promote kweyol, to explain the objectives of the Federation and to take the necessary decisions.
Two options were proposed:
The organizations decided to create a website for the Federation to be located in Dominica which will facilitate on-going discussions prior to the meeting of 27th October.
The organizations decided to create a kweyol new site which will include articles, information from each country.
It was also decided that each local organization encourage its government to support the creation of the World Federation of Creole Cultures.
Another meeting will be held on October 27th 1999 to discuss the structure and other details of the Federation.
Made this day 12th July in Roseau, Dominica.
contact, commentaires
et réactions / e-mail: si.crad@rehred-haiti.net
(c) SICRAD / REHRED 1998-99 | http:://rehred-haiti.net/membres/crad/reperes/cri.html